ظلمانى است : نوراني نفس است وظلمانى جسد . نفس زنده ، دانا ، فعّال وسبك است ؛ وامّا جسد مرده ، نادان وسنگين است . ثانيا بايد بداند كه حصول كمال هر انساني وفضيلت ومزيّتش بر غير ، فقط منوط به علم وعمل به مقتضاى آن است ؛ يعنى فضيلت عبارت است از علم وعمل به آن . ثالثا بايد بداند كه هر علمي وسيلهء مزيّت وكمال نمىشود وانسان را از درجهء چهارپايان به درجهء فرشتگان مقرّب نمىرساند ؛ زيرا بسيارى از علوم ، كه علما بدان اشتغال مىورزند ، از قبيل حرف وصناعات است ، كه هرگز وسيلهء فضيلت وكمال نيستند . بلكه آن علم ، معرفت خدا ، صفات ، افعال أو ، كتابهاى آسمانى ، پيامبران ، روز رستاخيز ، شناخت نفس وكيفيّت استكمال وارتفاع آن از درجهء حيوانات به معارج ملكوت وروحانيّات است ، كه نافع در آخرت است . علماى آخرت بدان اهتمام مىورزند وعلماى دنيا از آن روى گردانند . رابعا بايد بداند كه اين كمال علمي ، تنها از طريق رياضات ومجاهدات شرعي وحكمي به دست مىآيد ، آن هم با شرايط مخصوص كه بندرت اتّفاق مىافتد . مؤلّف در اين مقام نفس را به آينه تشبيه مىكند ودر مقام توضيح مىگويد : نفس انساني در ادراك صور مطالب حقّه وحقايق اشيا همانند آينه است نسبت به صور معلومات . وهمانطور كه پنج چيز ، يعنى ( 1 ) نقصان صورت آينه ، ( 2 ) كدورت وزنگار آن ، ( 3 ) مقابل نبودن شئ خارجي با آينه مثل اينكه آن شئ در پشت آينه باشد ، ( 4 ) وجود مانع ميان آينه وصورت ، وبالآخرة ( 5 ) جهل به جهتي كه صورت مطلوب در آن است ، علّت عدم انكشاف صورت شئ در آينه است ؛ همين طور موانع پنجگانهء ذيل مانع آن مىشوند كه نفس صور مطالب حقّه وحقايق أشياء را دريابد : ( 1 ) نقصان ذات نفس ، مثل نفس كانايان وكودكان ، ( 2 ) كدورت معاصي وخبث وزنگار آنها ، كه بر روى